Bang voor je brein

Op 12 juni 2005 vaart Appie Luchies, een bejaarde Jordanees, door het Noord-Hollands kanaal. Ooit gegraven om de Amsterdamse haven te verbinden met de open zee zonder de beslommeringen van het eiland Pampus, is het nu nog slechts een recreatieve route. Die ochtend heeft hij een man ontmoet, Wilhelm Schippers, die hij uitnodigt met hem mee te varen. Appie Luchies vaart onder de lage bruggetjes van Noord richting Waterland, met weinig meer aan boord dan koffie, een asbak, wat gereedschap, een hamer.

Aan boord blijft het niet zo gezellig als het tochtje begon. Waarom het zo’n zooitje aan boord is, vraag Wilhelm Schippers. Omdat er hier geen vrouw is, zegt Appie Luchies.

Met een hamer, een asbak en een mesje takelt Schippers Appie Luchies toe. Reeds nadat hij zijn schedel heeft verbrijzeld, slaat hij in op zijn benen, zijn knieeen, hij slaat en hij slaat en hij blijft maar slaan.

De dag ervoor was Schippers gevlucht tijdens een verlof uit de TBS-kliniek Veldzicht. Uit onderzoek naar het brein van mensen die een dergelijk delict hebben gepleegd blijkt dat er iets niet goed is met de Amydala, een amandelvormige kern van het limbisch systeem. Deze is kleiner en vertoont minder activiteit. Dat psychopaten hierdoor een gebrek aan angst hebben is al sinds 1957 bekend.

Tevens zijn de verbindingen naar de prefrontale cortex verstoort. Het ventromediale deel daarvan functioneert als moreel centrum.

Dat meent althans John Winkle, neurowetenschapper, woonachtig in datzelfde Waterland werkzaam op de VU en, wat het meest zorgelijk is, behept met een dochter die tot overmaat van ramp een vriend blijkt te hebben.

John Winkle doet onderzoek naar de moraal. Volgens de Dikke van Dale is onze moraal ‘onze voorstelling van goed en kwaad’.

Let op deze toevoeging: voorstelling. Blijkbaar ziet de Van Dale de moraal niet als een universeel iets, dat voor iedereen altijd geldt.

Ook John Winkle is deze mening toegedaan. De moraal is niet iets abstracts dat van buiten komt, zoals de meeste religies door de eeuwen heen gezegd hebben. Noch is het iets dat groepen onderling wel even kunnen uitzoeken, desnoods ten kostte van een individu, waar bijvoorbeeld islamitische vrouwen die volgens de groepsdruk een burka moeten dragen ondervinden.

Nee, volgens John Winkle is de moraal individueel bepaald, gelokaliseerd in onze ventromediale prefrontale cortex. Als wij weten hoe dit werkt en wat er soms aan mankeert kunnen wij slechte mensen goed maken, criminaliteit voorkomen in plaats van oplossen en met deze kennis kunnen wij tevens het individu bevrijden van de groepsdruk, elke jeugdige kans geven op een eerlijk leven, ofwel: de ultieme emancipatie.

Typisch iets voor de linkse kerk, zou je zeggen.

Toch was het deze linkse kerk die zich begin jaren 80 tegen dit idee verzette toen Wouter Buikhuisen onerzoek wilde doen naar ons brein en de neurobiologische oorzaken van crimineel gedrag.

Gelukkig is ook in ons land het onderzoek dapper doorgegaan, zoals Menno Kruk die ik uitgebreid sprak voor het schrijven van mijn boek. Hij ontdekte bij ratten een ‘negative feedback loop’: een zelfversterkend mechanisme van agressie, die mogelijk een aanvullende verklaring vormt voor het feit dat TBS-patient Schipppers maar door bleef slaan met zijn hamer.

De vraag waar we vandaag voor staan is welke geheimen ons brein nog meer bevat. Wat weten we uit de neurowetenschap, wat kunnen we hiervan toepassen in onderwijs, welzijn, criminaliteitsbestrijding en, is het wenselijk dat wij dat doen?

Het gaat hierbij om vragen als:

– Heeft het zin om hogere straffen aan jeugdige individuen uit te delen, of creeeren we hier alleen maar slechtere mensen mee?

– Zijn alle mensen te verbeteren, of is er een groep die wij als verloren moeten beschouwen?

– Wat zijn de culturele componenten van onze moraal?

– Hoe besteden wij ons belastinggeld in welzijn en onderwijs en heeft dit eigenlijk wel zin, of bereiken we hier toch alleen maar de good guys mee?

Voor deze vragen hebben wij vanmiddag een paar fantastische gasten weten te vinden, waardoor wij vandaag ongetwijfeld antwoord krijgen op de vraag, of wij bang moeten zijn voor ons brein of dat er nog een braakliggend terrein aan mogelijkheden ligt om mensen en daarmee de maatschappij te verbeteren.

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Roman

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s