Solidariteit in tijden van varkensgriep

Solidariteit in tijden van varkensgriep

We staan voor drie grote crises:

– Economische crisis. Deze is meer dan een conjuncturele dip, maar legt belangrijke problemen van ons economisch systeem als geheel bloot. Blijkbaar zijn we er na
– Culturele crisis. Niet alleen als het gaat om integratie en samenleven in Nederland, ook in de rest van de wereld zien we een clash of cultures. Vroeger was het eenvoudig, je had het westblok en het oostblok, zij waren goed en zij waren slecht. Nu is de situatie meer hybride. Terroristen zijn de nieuwe vijand, maar de wereld is minder makkelijk in goed en kwaad op te delen. Veel terroristen zeggen in naam van de Islam te spreken, maar de Islam als zodanig is niet terroristisch. Een groot deel van de mondiale culturele crisis is ook economisch van karakter: armoede en een ongelijke verdeling van welvaart is een belangrijke voedingsbodem voor terrorisme.
– Klimaatcrisis. Niet alleen is deze acuut aanwezig in de vorm van luchtkwaliteit van de binnensteden door uitstoot van schadelijke stoffen, het is een sluipmoordenaar die langzaam, maar steeds moeilijker afwendbaar, haar invloed doet gelden op het voortbestaan van diersoorten als de ijsbeer maar ook in ons lage polderlandschap zijn invloed zal hebben in de vorm van een stijgende zeespiegel.

Oude solidariteit

De oude PvdA-agenda zoals die in de jaren zestig en zeventig onder invloed van Nieuw Links gestalte kreeg voldoet niet meer. Er werd een ruimhartig systeem van sociale zekerheid opgetuigd, maar er was geen ogen voor prikkels. Dat komt omdat het mensbeeld dat uitgevonden was op de faculteiten sociologie niet klopte: de mens is niet alleen maar altijd goed. Er was geen enkele sanctie, zelfs geen enkel debat over de mogelijkheid van sancties om aan de slag te gaan. Wel werd het minimumloon verhoogt, wat leidde tot een uitval van banen waar de markt niet bereid was voor te betalen. Dit probleem werd onderkend noch opgelost. Alle voorzieningen kenden een algemeen karakter, terwijl personen ongelijk zijn en dus maatwerk in de arrangementen geboden is. De economie werd door dit geheel te zwaar belast. Om aan dit probleem tegemoet te komen stelde Wim Duisenberg, de enige in het kabinet-Den Uyl die daar oog voor had, de 1%-regel voor: voortaan zouden de overheidsuitgaven met nog ‘maar’ 1% van het BBP mogen groeien. De enige manier om Den Uyl voor dit plan te winnen was zijn argument dat, ook volgens de 1%-regel, op termijn de economie voor 100% uit de collectieve sector zou bestaan. Het was de tijd dat grootschalige subsidies bepleit werden in het kader van een industriepolitiek. Dit leidde echter enkel tot het langer in stand houden van niet-competitieve bedrijven die uiteindelijk toch wel hun productie afbouwden. Den Uyl had als wethouder van Amsterdam reeds voorstellen ontwikkeld om het hele Waterland vol te bouwen met zware industrie en brede vierbaanswegen tot aan het Centraal Station aan te leggen (waar buurten als de Nieuwmarktbuurt voor moesten wijken) om de binnenstad ‘juist voor de auto’ goed bereikbaar te maken. Het punt van leefkwaliteit en de leefomgeving die mensen in een stad en het omliggende gebied ervaren was geen punt van aandacht.

Kort en goed komt het erop neer dat teveel het systeemdenken centraal stond, en niet de mens als zodanig. Voor de toekomst moet dat anders.

Nieuwe solidariteit: vrijheid in verbondenheid

1. Het emancipatieprincipe moet opnieuw centraal worden gesteld
– Mensen moeten in eerste instantie de mogelijkheid hebben zichzelf te zijn en ieder voor zich ontwikkelen op de manier die het beste bij het individu past. Dit is individuele vrijheid, maar voor iederéén. Ook voor Karl Marx was dat uiteindelijk het doel van de socialistische heilstaat, de rest was meer middel.
– Iedereen moet de kans krijgen vooruit te komen.
– We moeten maximaal inzetten op het ontwikkelen van talenten. Het is even erg als iemand spijbelt op het VMBO als op het VWO, in beide gevallen gaat talent verloren.
– Iedereen moet de kans krijgen op ontplooiing op allerlei manieren. Dat is meer dan alleen werk. Elk kind moet de kans krijgen een muziekinstrument te bespelen.
2. Regels stellen we alleen voor zover strikt noodzakelijk. Veel goedbedoelde regels leiden op geaggregeerd niveau tot een suboptimale situatie waarin teveel mensen zich belemmert zien in hun ontplooiing. Denk aan zoiets simpels als het opzetten van een broodjeszaak. Maar ook bij grotere projecten. Wind op zee om de klimaatcrisis aan te pakken? Genoeg bedrijven wilden investeren, maar uiteindelijk wordt het in Belgie gerealiseerd en niet in Nederland omdat de vergunningen niet verder verstrekt. Regels moeten alleen ontwikkeld worden als mensen er niet onderling zelf uitkomen. Te vaak trekt de overheid een probleem naar zich toe, dat ook opgelost kan worden als mensen eerst in de gelegenheid worden gesteld het zelf op te lossen.
3. Publiek geld zetten we zoveel mogelijk in voor:
– Werk: geld voor sociale zekerheid moet in eerste instantie ingezet worden voor participatie, mensen laten meedoen, in werk in de markt of voor maatschappelijk nuttige functies waar de markt niet voor wil betalen.
– Toekomstgerichte economie: verbindingen leggen tussen ondernemerschap, onderzoek en onderwijs. We moeten op maat gesneden investeren in die sectoren waar deze verbindingen onvoldoende door de markt tot stand komen en die voor onze toekomst van groot belang zijn. Denk aan zorg (vergrijzing), duurzaamheid (klimaatcrisis) en nieuwe doorbraakinnovaties. Bijvoorbeeld het glasvezelnet: in de gemeente Amsterdam investeren we samen met het bedrijfsleven in deze innovatieve toepassing die met positief maatschappelijk rendement dat in de markt niet vanzelf ontstaat. Geen subsidies meer, echte participatie.
– Collectieve voorzieningen op een heel hoog niveau brengen. Kinderopvang, zorg, onderwijs: mensen moeten op de overheid kunnen rekenen en vertrouwen hebben in haar voorzieningen.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Politiek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s