Versterken van vertrouwen en economische structuur is het antwoord op de kredietcrisis

De internationale crisis op de financiële markten is ongekend. Aanvankelijk aangewakkerd door de onzekerheid over de waardering van hypotheekproducten door oplopende wanbetalingen in de Verenigde Staten, durven banken elkaar ook in Europa geen leningen meer te verstrekken waardoor het systeem van kredietverlening spaak loopt. De beurskoersen dalen, waardoor in Nederland dit jaar tot september 180 miljard aan eigen vermogen is verdampt. Tegenover elke euro aan eigen vermogen staat 10 euro aan vreemd vermogen, zodat er alleen al vanwege de koersdalingen 1,8 biljoen minder is voor investeringen. Daarnaast zorgen de rentestijgingen ervoor dat voor bedrijven de ‘business case’ voor geplande investeringen niet meer uitkomt. Afhankelijk van het type leningen steeg de rente voor het bedrijfsleven met 0,5% tot 1% binnen een half jaar. Dit zal effecten hebben op de reële economie: het totaal aan goederen en diensten dat wij met elkaar verhandelen. Het is niet waarschijnlijk dat de economische groei volgend jaar nog boven de één procent uitkomt, het laatste cijfer dat het Centraal Planbureau naar buiten bracht rond Prinsjesdag.

 

Wat te doen?

 

In de huidige situatie past het geenszins om euforie te uiten omtrent het failliet van het kapitalisme, zoals uit linkse hoek hier en daar waar te nemen is. Het kapitalisme is niet failliet of overwonnen, maar een aantal van haar nadelen zijn van de economische studieboekjes verplaatst naar de praktijk en in levens van mensen. Gelukkig zijn er politieke partijen die langs democratische weg de afgelopen eeuw ervoor geijverd hebben dat het kapitalisme niet ongebreidelde macht en invloed heeft. De individuele mens vindt een betrouwbare partner aan haar zijde: de overheid.

 

Deze overheid heeft twee belangrijke opdrachten: vertrouwen herstellen en de economische structuur versterken.

 

Met betrekking tot het vertrouwen zijn reeds daadkrachtig een aantal belangrijke stappen gezet op landelijke en Europees niveau. Minster van financiën Wouter Bos is pal achter de Nederlandse spaarder gaan staan door ABN-AMRO en de Nederlandse tak van Fortis te kopen en de tegoeden te garanderen van Nederlandse spaarders bij de failliete bank Icesave. De regeringsleiders van de Eurozone staan garant voor de tegoeden die banken aan elkaar leden, zodat banken weer geld aan elkaar durven te lenen. Vertrouwen is ook: verstandig met het eigen geld omgaan. In dit verband is het van groot belang dat we momenteel een hoog financieringsoverschot hebben en een lage staatsschuld. Ook op lokaal niveau is het belangrijk verstandig met geld om te gaan. Daarom heeft de gemeente Amsterdam op voorspraak van de PvdA-fractie de rente waarmee beleidsmatig wordt gerekend niet aangepast aan de lagere tarieven waartegen daadwerkelijk geleend kon worden. Het feit dat enkele lokale overheden een spaarrekening bij Icesave hadden is hen moeilijk te verwijten: de Ijslandse banken die nu omvallen kregen indertijd van de credit rating agencies de op één of twee na hoogste waardering.

 

Een eerste indicatie dat de voorgestelde maatregelen werken is het feit dat de rente die banken in Europa aan elkaar berekenen is gedaald sinds het afkondigen van de Europese maatregelen. Bovendien is de rente op staatsleningen gedaald sinds het uitbreken kredietcrisis: een teken dat het vertrouwen van financiële markten in de staat is toegenomen.

 

Of de overheid ook het vertrouwen van consumenten kan herstellen zal de komende tijd spannend worden. Sinds het uitbreken van de kredietcrisis is het sentiment van de consumenten negatief en verder gedaald, met een kleine opleving in september. Echter, de koopbereidheid is nog altijd groter dan in 2005 en 2006. Het aantal mensen dat positief is over hun financiële situatie de komende 12 maanden ligt nog altijd slechts 4 procent lager dan het aantal mensen dat negatief is hierover. In 2005 was dit verschil twee keer zo groot. Belangrijk in dit verband is ook wat er gaat gebeuren met de huizenprijzen. Ondanks dat de hypotheekrente al gedurende twee jaar stijgt is vooralsnog echter sprake van slechts een lichte daling op basis van kwartaalcijfers.

 

Met betrekking tot het herstel van vertrouwen zijn de acties van landelijke en Europese overheden cruciaal. Als het gaat om de economische structuurversterking kan de lokale overheid veel betekenen. Dit kan echter niet zonder samenwerking met het rijk.

 

In Amsterdam staan we in dat verband aan de vooravond van een aantal besluiten van groot belang. Het gaat dan bijvoorbeeld om de visie op de haven. Tot 2020 streven we een verdubbeling van de overslag na op het bestaand gebied, zodat de toegevoegde waarde die de haven levert stijgt met ruim 2 miljard euro. 60 procent van deze opbrengsten slaat neer buiten de regio in de rest van het land. De Amsterdamse haven is gespecialiseerd in andere sectoren dan Rotterdam, zodat beide elkaar versterken. Om deze groei te bereiken zet de stad Amsterdam zich in voor een intensivering van het ruimtegebruik en het beperken van de belasting voor het milieu. Om deze groei te realiseren is echter ook een investering van het rijk noodzakelijk in een tweede zeesluis. De huidige sluis is te klein voor de nieuwste schepen. Vanwege de geringe capaciteit ontstaan files voor de sluis en omdat de huidige sluis 80 jaar oud is neemt het aantal technische mankementen toe.

 

Ook Schiphol is een belangrijke peiler van onze economie. Om de groei die noodzakelijk is voor het instandhouden van de mainportfunctie te realiseren heeft oud-minister Hans Alders een plan opgesteld waar zowel de luchtvaartsector, lokale overheden als vertegenwoordigers van bewonersorganisaties zich achter hebben geschaard. Nadat aanvankelijk één van de bewonersvertegenwoordigers van de zogenaamde ‘Alderstafel’  was weggelopen hebben de platforms die hij vertegenwoordigde zich in tweederde meerderheid achter de plannen geschaard. Door slimmer vliegen en het verplaatsen naar andere luchthavens van vluchten die niet noodzakelijk zijn voor het instandhouden van de mainportfunctie (zoals vakantievluchten) is het mogelijk om aan alle belangen tegemoet te komen. Cruciaal hierbij is dat het rijk zich inspant voor het vergroten van het aantal vluchten in Lelystad en Eindhoven en dat de handhaving van de afspraken goed wordt geregeld in de wet.

 

Zowel de haven als de luchthaven bieden veel werkgelegenheid aan mensen met een lagere opleiding en leveren zo een bijdrage aan de mismatch op de arbeidsmarkt die met name in de grote steden een probleem is. Aan de vraagkant van de arbeidsmarkt zijn de hoger opgeleiden oververtegenwoordigd, terwijl onder degenen die werk zoeken de lager opgeleiden oververtegenwoordigd zijn. Hierbij is een tweesporenbeleid van belang: het actief bij elkaar brengen van vraag en aanbod en samen met de werkgevers werken aan een opleiding.

 

Tot slot is het van belang dat stedelijke regio’s de concurrentie aankunnen met andere stedelijke regio’s. Deze concurrentie vindt niet op nationaal niveau plaats, maar internationaal. Amsterdam bijvoorbeeld concurreert met Londen en Barcelona als het gaat om zakelijke dienstverlening en creatieve beroepen. Voor het versterken van de stedelijke regio’s zijn drie zaken van belang. Ten eerste het versterken van lokale clusters en netwerken. Ten tweede de ontwikkeling van goede locaties. Ten derde het binden van mensen aan de stad: werknemers en zelfstandigen worden steeds mobieler en kunnen net zo gemakkelijk hun toegevoegde waarde in Frankfurt realiseren als in Parijs.

 

Met betrekking tot het eerste zorgen we er in Amsterdam bijvoorbeeld met het ‘Topstad’-programma voor dat het medisch cluster versterkt wordt door een fonds voor ‘life science’-innnovaties. Met betrekking tot de locatieontwikkeling is de Zuidasontwikkeling van belang, niet alleen regionaal, maar ook nationaal. Een dergelijke locatie, vlakbij het centrum van een metropool en mainport, is uniek en de ontwikkeling hiervan mag niet afhankelijk zijn het grillig verloop op de financiele markten. Als door de kredietcrisis te weinig private financiers mee kunnen doen, zullen stad en staat de ontwikkeling zelf moeten financieren. De Zuidasontwikkeling is ook van belang op de verbingen met Almere mogelijk te maken, zonder welke de filevorming tot onmogelijke proporties zal toenemen. Als het gaat om locatieontwikkeling is het van groot belang dat de rijkssubsidies voor woningbouwontwikkelingen toenemen. Doordat de gemakkelijke locaties op zijn zal binnenstedelijke bouwen, van belang voor het behoud van het landschap, steeds duurder worden.

 

Voor het binden van mensen aan de stad is het van belang een aantrekkelijke stad te zijn. Daarom investeren we in Amsterdam veel in het groen in en om de stad, in culturele voorzieningen en zorgen we ervoor dat expats een woning kunnen vinden. Een aantrekkelijke stad is ook een veilige en een ongedeelde stad. We doen er alles aan de overlast van jongeren te verminderen. Hoewel het aantal overlastgevende groepe jongeren met 40 procent gedaald is toch 60 procent is dit een aanhoudend punt van zorg. Voor een ongedeelde stad is het van groot belang dat alle mensen in de stad kunnen wonen. Daarom hebben we goede afspraken met de woningcorporaties gemaakt die garanderen aan verschillende inkomensgroepen voldoende woningen aan te bieden, zowel lage inkomens als middengroepen. In een ongedeelde stad is het verschil tussen arm en rijk niet te groot. Daarom gebruiken we veel eigen middelen om mensen in armoede financieel te ondersteunen. Een ongedeelde stad is bovendien een niet-gesegregeerde stad. Ondanks alle inspanningen is dit een hardnekkig probleem.

 

Het versterken van de economische structuur en het herstel van vertrouwen zijn twee belangrijke opdrachten die overheden zichzelf moeten stellen. Juist in deze kredietcrisis is het van belang te voorkomen dat het geen maatschappelijke crisis wordt. Hiervoor is het wel nodig dat het rijk even daadkrachtig als zij de financiële sector ondersteund, samen met de lokale partners de economische structuur versterkt.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Economie, Politiek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s