Vrijheid

‘Vrijheid, dat betekent dat ik kan gaan en staan waar ik wil.’

Dat zei een jongere op een bijeenkomst ‘hoe vrij ben jij?’ in Podium Mozaïek een paar maanden geleden, en die uitspraak is me goed bijgebleven. Deze kan namelijk niet kloppen. Vrijheid heeft namelijk altijd iets wederkerigs in zich. De vrijheid van de één kan botsen met die van de ander. Als ik bijvoorbeeld ergens wil gaan staan, waar iemand anders staat, sta ik op diens tenen en dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.

 

Wat is vrijheid dan wel?

 

De beroemde denker Baruch Spinoza woonde in de gouden eeuw in Amsterdam en had daar nogal specifieke ideeën over. Volgens Spinoza bestaat ware vrijheid eruit als een mens zich kan gedragen conform zijn natuur. Het unieke dat de mens een mens maakt is zijn vermogen tot denken en daarom had hij de vrijheid van gedachte hoog in het vaandel. De belangrijkste beperking die de mens hierbij op zijn pad trof dat was de persoon zelf, aangezien de mens zich vaak liet meeslepen met zijn emoties op met lustgevoelens, die de mens volgens Spinoza afleidde van haar ware aard. Wat die aard precies was, was volgens hem overigens weer volkomen buiten de mens zelf bepaald: door de natuur, die Spinoza gelijkschakelde met God. Een deterministische variant van vrijheid dus, waarbij het handelen uiteindelijk voortvloeit uit een noodzakelijk zijn. In zekere zin een nogal beperkte vorm van vrijheid.

 

Het duurde een aantal eeuwen, maar toen werd Jean-Paul Sartre geboren die een heel andere visie op de vrijheid had. De mens beslist elke keer opnieuw over alles wat zijn leven vormgeeft. Er is geen moment dat ik géén keuze heb. De vrijheid in die keuzes is zeer absoluut en deze notitie leidde tot Sartre’s overtuiging dat men nóóit de schuld van iemands handelen mag leggen bij de omstandigheden, iemand jeugd enz. Ik steel dus niet omdat ik een slechte jeugd heb gehad, ik steel omdat ik die keuze maak te stelen (althans, gesteld dat ik een dief was). Dit brengt een andere notie met zich mee: de verantwoordelijkheid is dus net zo absoluut als de vrijheid die mensen hebben. Vrijheid brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Vrijheid is dus niet iets vrijblijvends of toevalligs.

 

En dat brengt me op het volgende punt: vrijheid is dus iets sociaals. Zonder solidariteit geen vrijheid en zonder vrijheid geen solidariteit. Want als ik op iemands tegen ga staan (letterlijk!) beperk ik diens vrijheid, dus moet ik de keuze maken niet daar te gaan staan, wil ik iemands anders vrijheid waarborgen. Tegelijkertijd kan solidariteit niet bestaan zonder verantwoordelijkheid, want vrijheid kan niet bestaan zonder verantwoordelijkheid.

 

Navrant in tegenspraak met mijn ideeën hieromtrent zijn de uitspraken die een raadslid uit Den Haag van de Islam Democraten (een politiek partij blijkbaar) deed in Netwerk, naar aanleiding van de foto’s van Sooreh Hera, die in het Haags gemeentemuseum (op voorspraak van de Islam Democraten) werden geweigerd. Hij zei dat Hera het feit dat ze bedreigd werd over zichzelf had afgeroepen. Zíj had immers geprovoceerd.

 

Dat kan niet. Het betreffende raadslid zou zijn verantwoordelijkheid moeten nemen, de vrijheid van anderen te garanderen. Iedereen zou zich daar namelijk voor moeten inspannen, omdat vrijheid niet iets vrijbljivends is. Dat hebben wij ook vandaag in het Volkskrantartikel duidelijk gemaakt onder uitgangspunt 5: de verantwoordelijkheid die mensen moeten nemen is even groot als de vrijheid die ze hebben (zie posting hieronder). Het zou goed zijn als iedereen in Nederland dit ter harte zou nemen.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Persoonlijk, Politiek

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s