Maar ze komt terug, ook midden in misère
Ze komt terug, die veelbezongen zon
Het kan een glimlach zijn die straalt in de parterre
Het kan een kind zijn met een blauwe luchtballon
Het is de kunst om juist wanneer het donkert
Het licht te zien, ook in een stil verdriet
Die ene ster te zien die af en toe wat flonkert
Dat is de kunst van ieder mensenlevenslied
- Toon Hermans
__________________________________________________________________________________________
Voor de site Nieuws uit Amsterdam deed ik een interviewtje per mail over de kredietcrisis. Zie hier.
Een dag na dato al verjaard. De economie krimpt 3,5%, drie keer zo hard als in de jaren tachtig.
De cijfers die het Centraal Planbureau vandaag naar buiten bracht zijn uniek in zijn soort. In de jaren tachtig steeg de werkloosheid in twee jaar tijd van 3,4% naar 7,7% en verder door naar 9,3%. Nu stijgt de werkloosheid al in twee jaar tijd van 3,9% naar 8¾%. Dat is in twee jaar tijd bijna 400.000 werklozen erbij: van 300.000 in 2008 tot 675.000 in 2010.
Ook vlak na de eeuwwisseling was sprake van een neergaande conjunctuur. Toen bleek dat het met name kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt waren die het eerste hun baan verloren. De werkloosheid onder lager opgeleiden steeg van 6% in 2001 tot 15% in 2003 en boven de 20% in 2005. In Amsterdam verdwenen in deze periode 40.000 banen. De werkloosheid onder middelbaar en hoger opgeleiden kwam niet boven de 8% uit. Dit correspondeerde met een toename van de – landelijke – werkloosheid van ruim 230.000 arbeidsjaren.
Als we deze cijfers naast elkaar leggen, kunnen we ons een voorstelling maken van de stijging van de werkloosheid onder laagopgeleiden, als de werkloosheid landelijk met bijna 400.000 oploopt zoals nu voorspeld wordt.
Als we niks doen, betekent dat dat er in Amsterdam minstens net zo veel werklozen bijkomen als er nu in de bijstand zitten.
Maar we gaan niet niks doen. We gaan aanpakken. Daarvoor lanceerde de fractie een pamflet.
Het is nu zaak dat die daadkrachtig uitgevoerd worden. De historische recessie waar we inzitten noopt tot de hoogste waakzaamheid. Het college moet de middelen die we als gemeente hebben daadkrachtig inzetten. Want we kunnen wel wat.
Het reintegratie budget van de gemeente moet zo ingezet worden, zodat er niet, net als in de jaren tachtig, een hele generatie werklozen ontstaat. Mensen moeten zoveel mogelijk aan de slag gehouden worden, of blijven werken aan scholing. Het college moet hierover afspraken maken met de werkgevers in Amsterdam.
Vandaag werd officieel bekend dat we nu officieel in een recessie zitten.
Wat is een recessie?
Wat zijn de gevolgen voor uw persoonlijke situatie?
Op al deze vragen krijgt u antwoord in het nieuwe programma kredietcrisis TV op de Amsterdamse zender Salto.
Om alvast met deze vraag te beginnen: een recessie is een krimp van de economie van twee opeenvolgende kwartalen. Onze economie is alles wat we met elkaar produceren in Nederland, het Bruto Binnenlands Product (BBP). Als dit daalt, heeft dit gevolgen voor de winsten van de bedrijven en uiteindelijk ook voor de werkgelegenheid. Vergeleken met een jaar eerder is onze economie/BBP nu 0,6% gekrompen, in het vierder kwartaal van 2008.
De werkgelegenheid is nog wel gegroeid in 2008: aan het eind van 2008 waren er 100.000 banen meer in Nederland dan een jaar eerder.
Maar de werkloosheid gaat oplopen: het Centraal Planbureau voorspelt dat er 200.000 werklozen bijkomen in Nederland. En dat is slecht nieuws.
Daarom: kredietcrisisTV!
Maar zijn nog meer cijfers bekend geworden deze week. Het slechte nieuws buiteld over elkaar heen.
Het kadaster maakte bekend dat het aantal transacties op de woningmarkt in januari 48% gedaald t.o.v. december 2008. Dus een halvering van het aantal verkopen in een maand tijd.
De Rabobank maakte bekend dat in 2008 zijn 373.900 hypotheken zijn verstrekt, een afname van 17,3% tov 2007. Het aantal oversluitingen daalt harder dan het aantal nieuw verstrekte hypotheken. Het totale volume van de verstrekte hypotheken is echter vrij constant gebleven over de vier kwartalen (!), elk kwartaal tussen de 20 en 25 miljard (laatste kwartaal 2008 tegen de 25 miljard). Dat betekent dat de banken wel door zijn gegaan met verstrekken van hypotheken. De netto hypotheekverstrekking nam in het vierder kwartaal met 12 miljard toe tot 582 miljard euro.
Het aantal gedwongen verkopen laat in 2008 een lichte stijging zien, van 1.810 naar 1.960, zodat deze weer op het niveau van 2006 ligt (1.970). De Rabo noemt het zelf een ’stabilisatie’: een juiste benaming, dunkt me.
In dit licht geeft de hoge risico opslag op de hypotheekrente te denken. De geldmarktrente en lange rente zijn namelijk fors gedaald, maar de hypotheekrente blijft (vrijwel) onverminderd hoog voor rentevastperioden langer dan 5 jaar.
De variabele hypotheekrente is wel fors gedaald door de daling van de discontvoet en de geldmarktrente. De rente voor 1-5 jaar vastperiodes daalde ook harder dan de rente voor langere rentevastperioden. Dit blijkt uit de nieuwste gegevens van De Nederlandse Bank (zie hieronder). De Rabobank verwacht dat de hypotheekrente voor 5-10 jaars hypotheken de komende maanden geleidelijk gaat dalen tot onder de 5%
Berichtgeving in de media over kredietcrisisTV:
In Telegraaf:
PvdA brengt crisis-tv op lokale zender
Van een onzer verslaggevers
AMSTERDAM – De Amsterdamse PvdA start volgende maand met een televisieprogramma over de kredietcrisis op de lokale zender Salto.
Het tv-programma wordt gepresenteerd door PvdA-gemeenteraadslid en econoom Michiel Mulder. Samen met bekende economen zoals Rick van der Ploeg en Willem Vermeend bespreekt Mulder de gevolgen van de crisis voor en met de Amsterdammer.
In het programma staat centraal wat de kredietcrisis betekent voor Amsterdamse gezinnen, Amsterdamse banen en de Amsterdamse woningmarkt. Kijkers kunnen zelf ook vragen stellen, die in de uitzending zullen worden beantwoord, belooft Mulder.
„Het programma is bedoeld voor iedereen die zich afvraagt wat de gevolgen van de kredietcrisis zijn voor de stad en zijn inwoners”, zegt Mulder. „Amsterdammers die vrezen voor hun baan, ondernemers die zich afvragen of ze het eind van het jaar wel halen. Wij brengen de nieuwste inzichten van deskundigen en de meest actuele ontwikkelingen in het leven van inwoners van Amsterdam, voor iedereen toegankelijk op de buis.”
Amsterdammers die in de uitzending aandacht willen voor hun eigen situatie of een vraag willen stellen aan de makers, kunnen contact opnemen met de PvdA.
Iedereen die mijn politieke wederwaardigheden een beetje volgt op dit weblog weet dat ik mij nogal druk maak om de positie van de kleine winkeliers ten opzichte van de grote vastgoedexploitant. Wij deden daarom enkele voorstellen om afspraken te maken met de sector, zodat voor de kleine winkelier voldoende ruimte blijft in de Amsterdamse winkelcentra, zie hier.
Eén van de aanleidingen voor de voorstellen was de situatie van de familie Zijlstra in de Amsterdamse poort. Wegens een face lift van het gedeelte in winkelcentrum De Amsterdamse Poort dat ‘De Passage’ genoemd wordt liet de eigenaar van het winkelcentrum, ING, steeds meer winkelpanden leeg staan.
De kinderkledingwinkel van de familie Zijlstra kreeg hierdoor steeds minder klandizie, zij konden de huur niet meer betalen en ING heeft uiteindelijk een rechtszaak aangespannen, in plaats van te kijken hoe ze samen konden zorgen voor een goede overgang.
De eigenaar van de zaak is inmiddels failliet verklaard. De kinderkledingzaak is gesloten, de oprichter van de zaak zijn pensioen kwijt en hij dreigt nu ook zijn huis kwijt te raken.
Ik heb de kwestie geagendeerd in de raadscommissie van december, omdat er afspraken zijn gemaakt waar onder andere de gemeente betrokken was, dat de ontwikkeling van evenementencentrum GETZ in de buurt van het winkelcentrum niet ten kostte mag gaan van de zittende winkeliers in De Passage. ING houdt zich niet aan deze afspraken. Daarom schreef de wethouder een brief aan ING om hun om uitleg te vragen.
Ter voorbereiding van mijn inbreng ging ik langs in De Amsterdamse Poort om uit eigen ervaring te zien en te horen of het inderdaad zo erg is als de familie Zijlstra zegt. Mijn conclusie: ja, het is zo erg. Mijn bevindingen heb ik genoteerd in een getuigenverklaring die de advocaat van de familie Zijlstra bij het gerechtshof heeft ingebracht voor het hoger beroep dat ze hebben aangetekend.
Hopenlijk helpt het. 11 maart is de zitting.
Nav twee eerder door mij ingediende moties ligt er nu een plan van het college van B&W voor een plan van aanpak aangaande de inhuur externen.
Die vinden wij niet ver genoeg zijn.
Wij willen echt een substantiele reductie op korte termijn. Nu wordt te veel op de lange baan geschoven, de aanpak is slap. Dit terwijl bij de inhuur externen de beer volledig los lijkt. De inhuur is in een jaar tijd verdubbeld en er wordt verdere stijging voorzien. De zaken waarvoor extern wordt ingehuurd zijn niet acceptabel, zoals ‘beleidsondersteuning’ (organiseren van workshops – waarom moet daarvoor ingehuurd worden?) en ook voor reguliere taken wordt heel veel ingehuurd. Van de uitzendkrachten wordt 70% ingehuurd voor reguliere taken. Niet sociaal in onze optiek, en onnodig.
Wij willen voor de voorjaarsnota een onafhankelijk onderzoek van de accountant naar nut en noodzaak van inhuur zoals dat nu plaats heeft. Daarnaast willen wij vooraf een begroting zien en niet heel de tijd geconfronteerd worden met overzichten achteraf (nu wordt externe inhuur altijd geaccordeerd bij jaarrekening – daar zijn wij tegen, omdat je dan als raad met lege handen staat en niet meer kan sturen.)
Dus: onacceptabel, onafhankelijk onderzoek en de raad moet vooraf kunnen beoordelen of de voorgestelde inhuur terecht is.
Ter illustratie: uit het overzicht dat college nu heeft gegeven blijkt dat sommige diensten veel meer bezetting van zoals dat heet ‘fte’s’ hebben tov de formatie. bijvoorbeeld de bestuursdienst heeft formatie van 455 en bezetting van 535. Dat zijn dus niet-geaccordeerde personele uitgaven van 80 (ingehuurde) ambtenaren. voor de ggd geldt dat er 39 ftes’s te veel zijn in de bezetting en bovendien wordt daar ook nog eens 6 miljoen (!) besteed aan inhuur uitzendkrachten voor reguliere functies. Begrijpt u het nog? Ik niet. Nog even voor uw beeld: de verdubbeling van kosten inhuur externen betekent dus dat we van 45 miljoen naar 96 miljoen zijn gegaan.
Dat moet maar eens afgelopen zijn.
Gisteren was ik jurylid bij een debatwedstrijd voor enkele politieke jongeren organisaties. De jongerenorganisatie van de PvdA (Jonge Socialisten, JS) van D66 (Jonge Democraten, JD) en van GroenLinks (Dwars) streden met elkaar om de titel van beste debat team. Tevens was er een individuele winnaar.
De deskundige tweekoppige jury had drie criteria opgesteld: presentatie, argumentatie en overtuigingskracht. Deze laatste is waarschijnlijk het meest subjectief en hangt samen met de twee voorgaande, maar heeft ook met inhoud en structuur te maken. Tussen de vijf rondes door, waarin stellingen verdedigd moeste worden als ‘religie hoort niet thuis op scholen’ of ‘je mag pas kinderen krijgen als je 7 jaar samenwoont’ mocht de jury hier en daar wat commentaar geven.
Ik heb achtereenvolgens de humor en de empathie geprezen als sterke punten van verschillende mensen. Soms neigte de empathie tot demagogie, maar dat mag van mij.
Empathisch vermogen is misschien wel de belangrijkste voorwaarde voor een succesvol debater of politicus. Leef je in in de mens tot wie je spreekt, en laat zíen dat je je inleeft. Als demagogie daarbij helpt, is daar niks mis mee. Dan is er tenminste uberhaupt sprake van communicatie tussen kiezer en gekozenen, iets dat met het gefluister over komma’s in moties in raadscommissies over het algemeen niet lukt.
Wat dat betreft deden de jonge enthousiaste mensen het soms beter dan de dames en heren officiele politici.
Tja hoeveel postings heb ik nu al over de kredietcrisis?
Whatever, het onderwerp is er belangrijk genoeg voor.
Zo hield ik vorige week een lezing op de Hogeschool van Amsterdam. Het was een interessant gezelschap dat zo weer haar eigen invloed van de kredietcrisis ondervond. Wat betekende het voor de opleidingen? Zouden er minder studenten vastgoedkunde instromen, of bleven er juist meer mensen langer studeren met de nodige financiele gevolgen voor het opleidingsinstituut? Op dergelijke vragen ging ik in, alsmede een analyse van de ontstaansgeschiedenis van de kredietcrisis en mogelijke beleidsreacties, een bewerkte versie van een eerdere lezing van het EIB over dit onderwerp.
Wat tot op heden nogal eens over het hoofd is gezien aangaande dit onderwerp, is dat het met name de sterke en langdurige rentestijging is geweest die in de V.S. de problemen heeft veroorzaakt. Opvallend is namelijk dat het met name de hypothecaire leningen tegen variabele rente waren die in de problemen kwamen, zowel in het ‘prime’-segment (kredietwaardige hypotheekgevers) als in het ’subprime’-segment (hypotheekgevers met een slechtere kredietwaardigheid).
In Nederland zijn wanbetalingen in de proporties die we in de V.S. hebben gezien niet te verwachten: de kredietwaardigheid van Nederlandse hypotheekgevers die tegen een variabele rente hebben geleend is bepaald op basis van een toetsrente met de hoogte van een tien jaar vaste rente periode, maw een hogere rente, de afgelopen jaren ging het om +/- 6%. Gezien het feit dat de hypotheekrente momenteel op 5,5% staat zijn daar dus weinig problemen te verwachten. Dit blijkt ook uit gegevens van Rabobank en de Nationale Hypotheek Garantie: de wanbetalingen en gedwongen verkopen lopen helemaal niet op in Nederland.
Des te opmerkelijker is het gat tussen de hypotheekrente en overige rentes, zoals de gelmarktrente en de lange rente.
Wat direct opvalt aan het bovenstaande plaatje, is dat de geldmarkrente en de lange rente fors zijn gedaald, maar dat de hypotheekrente onverminderd hoog blijft. Door de daling van de discontovoet door de Europese Centrale Bank en de ingrepen door overheden in het bankwezen (nationalisatie en garantiestelling) is de geldmarktente fors gedaald (3 maands euribor). Ook de lange rente (jongste 10-jaars staatsobligatie) is fors gedaald. Maar de hypotheekrente is gelijk gebleven op 5,5%. Hierdoor is de risico opslag op de geldmarktente opgelopen tot 300 basispunten (3 procentpunt) en de risico opslag op de lange rente is opgelopen tot 175 basispunten. Dit zijn uitzonderlijke hoge spreads die weinig verband lijken te houden met de daadwerkelijke woningmarktrisico’s (zie voorgaande over wanbetalingen en toetsing bij variabele rente).
In één van de sheets hierboven ziet u de regressiecoefficienten voor de hypotheekrentefunctie in de V.S. en in Nederland. Hierop heb ik een Chowtest losgelaten, die een structurele verandering van de coefficienten meet. In de V.S. is dit moment halverwege 2007 te definieren: op dat moment wijzigen de coefficienten van de hypotheekrente functie structureel. Dit is de hypotheekcrisis die we meten. In Nederland is op dat moment nog géén structurele breuk in de hypotheekrentefunctie waar te nemen. Daaruit blijkt dat in de V.S. de crisis begon op de woningmarkt, met gevolgen voor de financiele sector en via internationale transmissiemechanismen Nederland bereikte. In Nederland was op dat moment (medio 2007) nog geen sprake van een crisis op de woningmarkt.
Nu de eerste effecten van de kredietcrisis succesvol zijn bestreden door overheden zijn de banken aan zet. Laten zij niet de omgekeerde fout maken die zij in de V.S. maakten, en door een te hoge hypotheekrente en te stringent kredietbeleid, zélf een woningmarktcrisis veroorzaken.
De kredietcrisis stevent inmiddels af op economische recessie. Het Centraal Planbureau verwacht een krimp van de Nederlandse economie van 0,75%. Het IMF voorspelt voor onze belangrijkste handelspartner Duitsland een economische krimp van 2,5%. De Amerikaanse economie, traditioneel de motor achter de wereldhandel, kromp alleen al in de laatste drie maanden van vorig jaar met 3,8%, de sterkste daling in de afgelopen kwart eeuw.
Inmiddels gaat de crisis dus niet meer alleen over banken, kredieten en rente, maar ook over het dagelijkse leven van, wereldwijd, miljoenen mensen. Een ook Amsterdam kan zich er niet aan onttrekken.
Een week nadat minister Donner ‘massaontslagen’ voorspelde in Nederland, maakte Philips, Corus en ING bekend duizenden banen te gaan schrappen. Deze bedrijven, met name ING en Corus, hebben ook veel medewerkers in de Amsterdamse regio, dus ook Amsterdammers zullen dit gaan merken, hoewel ING aan heeft gegeven dat de ontslagen met name in de buitenlandse vestigingen vallen.
Het Centraal Planbureau heeft terecht aangegeven dat lokale overheden niet bij machte zijn de economische tegenwind te keren. Wel kan de stad Amsterdam een aantal zaken ter hand nemen die de gevolgen voor de mensen waar het uiteindelijk om gaat zo klein mogelijk maken. Hieronder een paar zaken die de PvdA-fractie snel uitgevoerd wil zien.
Het is van het grootste belang dat mensen die werkloos worden of werkloos dreigen te worden zo snel mogelijk een nieuwe baan of scholing krijgen aangeboden. De PvdA heeft daarom in een motie gevraagd aan het college dit te regelen met het bedrijfsleven. Er zijn bijvoorbeeld nog steeds sectoren die groeien. Vandaag werd bekend dat de havenactiviteit, ondanks de kredietcrisis 12 procent is gegroeid. We moeten blijven investeren in mensen, zodat als de economie binnenkort weer aantrekt, Amsterdam ten volle kan profiteren van de toename van de economische groei.
Bovendien is extra aandacht nodig voor de kleine bedrijven, die uiteindelijk voor het grootste deel van de werkgelegenheid zorgen in Amsterdam. De Partij van de Arbeid heeft recent drie voorstellen gedaan om hun positie te verbeteren: er moeten afspraken gemaakt worden met de grote beleggers die de winkelpanden verhuren over diverse branchering, zodat in Amsterdam niet alleen huren worden gevraagd die de grote ketens kunnen betalen; het mkb moet geholpen worden als ze hun huurverhoging willen aanvechten bij de rechter; de koopzondag moet in heel Amsterdam mogelijk worden.
De belangenvereniging van de kleine bedrijven, MKB-Amsterdam, deed nog een aantal aanvullende voorstellen. Onder andere een snellere betaling van facturen. Op dat punt worden zijn op hun wenken bediend: de PvdA heeft in december het college opgeroepen alle facturen binnen dertig dagen te betalen. Voor kleine bedrijven met financieringsproblemen kan dat veel problemen oplossen en faillissement voorkomen.
Het MKB-Amsterdam riep ook op tot een gemeentelijke garantieregeling van leningen, of het zelf verstrekken van leningen aan kleine bedrijven. Er is al een gemeentelijke regeling voor micro-kredieten om kleine bedrijvigheid in wijken te stimuleren. Het lijkt ons nú geen goede oplossing die uit te breiden of met een algemene gemeentelijke garantie te komen. Er is immers al een landelijke regeling waar het MKB gebruik van kan maken. Het probleem daarmee is dat veel kleine ondernemers die regeling niet weten te vinden en dat deze bureaucratisch opgetuigd is. Het ministerie van EZ heeft nu op aandringen van ons college toegezegd dat er een loket komt van het ministerie in Amsterdam, zodat kleine ondernemers gemakkelijker informatie over de regeling kunnen krijgen.
Verder deed de belangenorganisatie voor het kleinbedrijf het voorstel voor een MKB-vriendelijke overheidsaanbesteding. Dit heeft de fractie van de PvdA eerder al voorgesteld in de raadsnotitie ‘Een goede zaak’ die college Emre Unver samen met SP en GroenLinks indiende. Vaak wordt werk van de overheid in heel grote porties aanbesteed: alleen de grote bedrijven kunnen dan meedoen. Of soms wordt aanbesteed terwijl dat niet persé hoeft. Wij zullen donderdag in de raadscommissie waar de kredietcrisis besproken wordt aandringen op snelle doorvoering van deze maatregel. Er is reeds een raadsmeerderheid voor, dus waar wachten we nog op?
